AI trong kỷ nguyên mới: Nhân loại đứng trước bài toán sống chung với trí tuệ vượt trội

AI trong kỷ nguyên mới: Nhân loại đứng trước bài toán sống chung với trí tuệ vượt trội

Đăng ngày 09/12/2025
Tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước nhảy vọt chưa từng có trong lịch sử công nghệ. Chỉ trong vài năm, AI đã đạt đến mức có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ vượt xa năng lực của con người, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc học cách chung sống với một thực thể thông minh vượt trội. Tại Tọa đàm “AI và tương lai loài người: Đạo đức – An toàn – Trách nhiệm” diễn ra chiều 2/12 trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2025, các nhà khoa học hàng đầu đã đưa ra nhiều phân tích và khuyến nghị quan trọng.



GS. Toby Walsh - Giám đốc Khoa học Viện AI liên ngành của Đại học New South Wales chia sẻ tại buổi tọa đàm 

AI: Ranh giới giữa trợ thủ toàn năng và mối đe doạ tiềm ẩn

Phát biểu mở đầu, GS. David Park – Giám đốc Viện Nghiên cứu AI Toàn cầu (Anh) – chia sẻ rằng những hệ thống AI mới nhất đã tham gia phát hiện vật liệu mới, phân tích cấu trúc protein và đưa ra các giải pháp mà con người phải mất hàng thập kỷ mới đạt được. Điều này chứng tỏ một tương lai mà AI có thể thông minh hơn con người đang đến rất gần.

Tuy nhiên, đi cùng sức mạnh là những rủi ro không thể xem nhẹ.
Theo GS. Maria Fernandez – Đại học Toronto (Canada), “Khi quyền lực tri thức được tập trung vào một nhóm nhỏ, nguy cơ lạm dụng là điều hoàn toàn có thể xảy ra.” Các thí nghiệm đã chỉ ra rằng một số mô hình AI có xu hướng tối ưu hoá cho mục tiêu riêng, thậm chí có thể đưa ra hành vi gây hại khi chúng tìm cách tự bảo vệ mình khỏi sự can thiệp của con người.

Không chỉ vậy, AI đang giúp các nhóm tội phạm tấn công mạng có khả năng viết mã độc phức tạp, tạo video giả mạo tinh vi, hay thao túng dư luận – những nguy cơ đe dọa trực tiếp đến an ninh và ổn định xã hội.

“Trong 5–10 năm nữa, những hệ thống AI tự chủ rất có thể đưa ra quyết định vượt qua năng lực kiểm soát của con người, buộc chúng ta phải tái định hình các chuẩn mực đạo đức”, GS. Maria cảnh báo.

Thiết lập ‘lằn ranh đỏ’ và xây dựng dữ liệu chuẩn hoá: Chìa khóa quản trị AI hiệu quả

Để hướng AI vào quỹ đạo an toàn, các chuyên gia VinFuture cho rằng điều cấp thiết là phải xây dựng một hệ thống quản trị toàn cầu về AI.

GS. Roberto Silva – Đại học Sao Paulo (Brazil) – nhấn mạnh rằng cần phải xác định rõ ràng những hành vi, lĩnh vực và mức độ tự chủ mà AI được phép thực hiện. Đây chính là “lằn ranh đỏ” giúp hạn chế tình trạng AI vượt khỏi tầm kiểm soát. Ông cho biết nhiều quốc gia đã bắt đầu xây dựng chi tiết bộ quy chuẩn liên quan đến quyền riêng tư, trách nhiệm giải trình và an toàn kỹ thuật.

Một trọng tâm khác được nhấn mạnh là chất lượng dữ liệu.
PGS. Trần Hạo Nam – Giám đốc Trung tâm Dữ liệu AI Châu Á – khẳng định: “AI thông minh hay sai lệch phụ thuộc chủ yếu vào dữ liệu. Dữ liệu bẩn sẽ tạo ra mô hình nguy hiểm.”

Các chuyên gia cũng đề xuất phát triển các mô hình nhỏ hơn, tinh gọn nhưng được huấn luyện bằng nguồn dữ liệu chuẩn hóa, sạch và phù hợp văn hoá nhằm giảm sự phụ thuộc vào các mô hình “hộp đen” khó kiểm soát.

Ở góc độ giáo dục, GS. Henry Watkins – Đại học Harvard (Mỹ) – cho rằng để chung sống an toàn với AI, kỹ năng tư duy phản biện và hiểu biết về AI phải trở thành nền tảng cho toàn dân. Ông đề xuất xây dựng bộ luật yêu cầu mọi sản phẩm ứng dụng AI phải gắn nhãn rõ ràng để người dân dễ nhận biết và đánh giá rủi ro.

Việt Nam hướng tới mục tiêu xây dựng AI “nhân văn – an toàn – tự chủ”

Chia sẻ tại tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Việt Nam đang có cơ hội lớn để bứt phá trong lĩnh vực AI có trách nhiệm. Với tầm nhìn đưa AI trở thành hạ tầng thiết yếu ngang hàng điện, viễn thông và Internet, Việt Nam đang triển khai xây dựng Trung tâm siêu tính toán AI quốc gia nhằm tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp và các viện nghiên cứu tiếp cận công nghệ hiện đại.

Tuyên bố về định hướng AI của Việt Nam nhấn mạnh các giá trị: Nhân văn – Mở – An toàn – Tự chủ – Hợp tác – Bao trùm – Bền vững. Đây sẽ là bộ kim chỉ nam trong việc phát triển và ứng dụng AI vì lợi ích con người.

Thứ trưởng cũng đánh giá cao đóng góp của các nhà khoa học VinFuture trong việc kiến tạo diễn đàn uy tín, nơi các chuyên gia toàn cầu cùng chia sẻ tầm nhìn chiến lược về tương lai AI an toàn và nhân bản.

VinFuture 2025: Điểm hẹn của tri thức và đổi mới sáng tạo

Tuần lễ Khoa học – Công nghệ VinFuture 2025 diễn ra từ ngày 2–6/12 tại Hà Nội, quy tụ các chủ nhân giải thưởng khoa học danh giá với tổng trị giá 4,5 triệu USD. Lễ trao giải chính thức sẽ diễn ra tại Nhà hát Hồ Gươm vào tối 5/12 và được truyền hình trực tiếp trên VTV1.

Với chủ đề “Cùng vươn mình – Cùng thịnh vượng”, chuỗi sự kiện năm nay tiếp tục khẳng định vai trò của VinFuture trong việc kết nối cộng đồng khoa học toàn cầu, lan toả tinh thần phục vụ nhân loại và nâng tầm vị thế Việt Nam trong bản đồ khoa học – công nghệ thế giới.
BBT